Değerli okurlarım, Kastamonu Vilayet Salnamelerinden tespit ederek Alaplı Tarihi isimli kitabımda yayımlamış olduğum Ereğli Kazası Nüfus Tablosu 19. Yüzyılın son çeyreğinde Alaplı’yı da içine alan Ereğli Kazası’nın nüfus özelliklerini ve kaza içi ve dışı göçlerini çok açık bir şekilde ortaya koymaktadır.

Ereğli Kazası’nın 1870 yılı Müslim ve Gayrimüslim toplam nüfusu 14.741 olarak görülmektedir. Ancak bu sayının içinde Ermenin nüfus hiç gözükmemektedir. Oysaki 1872 yılında Ermenilerin 74 hanede 290 nüfusa sahip oldukları görülmektedir.

Bu durumun nedeni olarak Kayseri ve Konya’dan bir kısım Rum ve Ermeni’nin Ereğli’ye göç ettikleri belirtilmektedir.

1873 yılı Rum hane sayısının 74 iken hemen üç yıl sonra 116 haneye çıkmış olması bu görüşü desteklemektedir. Ayrıca 1878 yılında Ereğli Kazasında Muhacir Komisyonu oluşturulmuştur.

1879’da Rum hane sayısının 131’e, Ermeni hane sayısı da 68’e ulaşmış olması ve Ereğli’de Muhacir Komisyonu’nun kurulması bu tarihlerde Ereğli ve Alaplı çevresine Rum ve Ermeni göçü yaşandığını gayet net bir şekilde ortaya koymaktadır.

Ancak 1893 yılına gelindiğinde ise Ereğli Kazası’nda hiç Ermeni’nin yaşamadığı görülmektedir. Ermenilerin bir anda Ereğli’yi terk etmelerinin altında yatan en büyük etken Ermenilerin 1890’lı yıllarda Anadolu’nun pek çok yerinde çıkardıkları ayaklanmalardır.

Müslüman nüfusa bakıldığında 1870 yılı nüfusu 14.496 iken 1872 yılında 22.196’ya ulaşmıştır ki bu Ereğli ve Alaplı yöresine çok müthiş bir göçe işaret etmektedir. Yine 1879 yılı nüfusu 23342 iken 1888 yılında 35813’e ulaşmıştır.1879-1888 yılları arasında da Ereğli Kazası’na %50’den fazla bir göç yaşandığı anlaşılmaktadır. 1892-1899 yılları arasındaki nüfus artışının doğal olduğu düşünülmelidir.

Müslüman nüfus ile Gayrimüslim nüfus oranına bakıldığında 1899 yılında bu oran 981/40.650’dir.Yaklaşık olarak 1/40’ ya da % 2,5 dır.

Günümüzde sıklıkla ifade edilen buralarda çok gayrimüslimin yaşamış olduğu düşüncesi gerçeği yansıtmamaktadır.

Peki, bu algı neden oluşmuş olabilir?

Birincisi tarım toplumlarında kır nüfusu kent nüfusundan fazladır. Müslümanlar genellikle tarımla uğraşmışlar ve köylerde yaşamışlardır. Var olan gayrimüslimlerin büyük çoğunluğu muhtemelen şehir merkezlerinde yaşıyordu ve sayıları bu nedenle fazla algılanıyordu.

İkincisi gayrimüslimlerin daha çok ticaret ve sanatla uğraşmaları nedeniyle etki ve etkinliklerinin fazla olmasıydı. Bunu en iyi açıklayan veri olarak Ereğli Ticaret ve Ziraat Odası’nın azalarına baktığımızda görürüz.

1893 yılı Ereğli Ticaret Odası azaları arasında Yorgi Efendi ve Köle Muradoğlu Vasilaki isimli iki Rum vardır.[1]

Not: Gelecek haftadan itibaren Ereğli ve Zonguldak’ta Rus Bombardımanı ve Etkileri yazı dizisine başlayacağız.

[1] Burhan AKBAŞ, Alaplı Tarihi,Salmat Basım Yay. , Ankara, 2017, s. 40-42