MÜSTAKİL ZONGULDAK LİVASI

OSMANLI MECLİS-İ MEBUSAN’INDA ZONGULDAK LİVASI ÇALIŞMALARI

Zonguldak ve havalisinde taş kömürünün bulunması ve işletmeye açılması ile beraber bu çevrenin siyasi ve ticari değeri önem arz etmeye başlamıştır. Buna mukabil Bolu Livası’na bağlı olarak idare edilen Zonguldak; Ereğli, Devrek ve Bartın Kazaları Zonguldak merkez olmak üzere TBMM tarafından 14 Mayıs 1920 tarihinde müstakil bir liva haline getirilmiştir. Cumhuriyetin ilanı sonrasında kurulan ilk il Zonguldak olmuştur.[1]

Zonguldak Livası’nın TBMM’de kuruluş hikayesi böyledir. Peki Osmanlı Devleti Zonguldak için ne gibi bir idari tasarrufta bulunmuştur?

Zonguldak’ın yukarıda da izah ettiğim gibi kömürün işletmeye açılması sonrası artan öneminin Osmanlı Devleti de farkında olmuştur.

Zonguldak’ın Bolu Sancağı’ndan ayrı bir liva şekline döndürülmesi için Osmanlı Meclis –i Mebusan’ında 1917 (1333) 254 numara 3.Devre-i intihabiye ve 4. İctimai ile 1918 (Rumi 1334) tarih 434 Numara 3. Devre-i intihabiye ve 4. İctimaide olmak üzere iki defa Zonguldak, Ereğli, Devrek ve Bartın Kazalarının Bolu Sancağı’ndan ayrılarak bir liva teşkil edilmesi ve diğer onbir nahiyede de kaza teşkilatı icrası hakkında kanun layihası verilmiştir.

Müstakil Zonguldak Livası’nın teşkili ile ilgili ilk kanun layihası 11 Şubat 1917 tarihinde Dahiliye Encümeni’nde görüşülerek kabul edilmiş ve maliye encümenine 14 Şubat 1917 (1 Şubat 1332) sunulmuştur. Maliye Encümeni de 15 Şubat 1917(2 Şubat 1332) tarihinde Bartın Müftüsünden gelen ve liva merkezinin Bartın olması talebini de ele almıştır. Encümen I.Dünya Savaşı sonrasında Osmanlı Devleti’nin esaslı bir mülki teşkilatlanma içine girmesi gerektiğini belirtirken Müstakil Zonguldak Livası kurulması ile ilgili kanun layihasının savaş sonrasına bırakılmasının uygun görüldüğünü 22 Kasım 1917 tarihinde ( 22 Teşrinisani 1333) belirtmiştir.

Müstakil Zonguldak Livası’nın teşkili ile ilgili ikinci kanun layihası 23 Ocak 1918 (Rumi 23 Kanunsani 1334) tarihinde Dahiliye Encümeni’ne tevdi edilmiştir. Encümen de Bolu Sancağı’ndan ayrı müstakil Zonguldak Livası teşkilini uygun görmüştür. Kanun Layihası 24 Ocak 1918 (Rumi 24 Kanunsani 1334) tarihinde Maliye Encümeni tarafından değerlendirilmiştir. Maliye encümeni de müstakil Zonguldak Livası ve bazı nahiyelerin kazaya dönüştürülmesini uygun görürken bu tasarrufun bütçeye senevi on beş on altı bin lira kadar bir yük getireceği de belirtilmiştir. Müstakil Zonguldak Livası’nın kurulmasına ilişkin kanunun yürürlük tarihinin de hem Maliye hem de Dahiliye Encümenleri tarafında 1 Mart 1919 ( Rumi 1 Mart 1335) olması istenmiştir.

Görüldüğü gibi Osmanlı Meclis-i Mebusanına sunulan kanun teklifleriyle Müstakil Zonguldak Livası teşkil edilmeye çalışılmış, bu talebin uygunluğu kabul edilse de devam eden I.Dünya Savaşı nedeniyle bu talepler savaş sonrasına ertelenmiştir. I.Dünya Savaşı bitmiş olsa da Zonguldak Anadolu’da Kurtuluş Savaşı devam ederken 14 Mayıs 1920 tarihinde liva olabilmiştir.

[1] Ali Sarıkoyuncu, Milli Mücadelede Zonguldak ve Havalisi,Kültür Bakanlığı Yay. , Başbakanlık Basımevi, Ankara, 1992, s.7